भारतात संपत्ती निर्मितीचा वेग अभूतपूर्व पातळीवर पोहोचला असून देशातील कोट्यधीश आणि अतिधनाढ्य व्यक्तींची संख्या सातत्याने वाढत आहे. उद्योग, तंत्रज्ञान, स्टार्टअप्स आणि भांडवली बाजारातील तेजीमुळे नव्या श्रीमंतांचा वर्ग वेगाने तयार होत आहे. मात्र या वाढत्या संपत्तीसमोर आता एक नवे आव्हान उभे राहिले आहे. एवढ्या मोठ्या संपत्तीचे नियोजन, गुंतवणूक, कर व्यवस्थापन आणि वारसा नियोजन करण्यासाठी आवश्यक असलेल्या अनुभवी वेल्थ मॅनेजर्सची देशात मोठी कमतरता भासत आहे.
नाइट फ्रँकच्या ‘द वेल्थ रिपोर्ट २०२६’नुसार, ३० दशलक्ष डॉलर (सुमारे ₹२५० कोटी) किंवा त्याहून अधिक संपत्ती असलेल्या भारतीयांची संख्या गेल्या पाच वर्षांत तब्बल ६३ टक्क्यांनी वाढून १९,८७७ वर पोहोचली आहे. २०३१ पर्यंत हा आकडा २५ हजारांहून अधिक होण्याचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे. भारत जगातील अतिधनाढ्य लोकसंख्येच्या बाबतीत आता सहाव्या क्रमांकावर पोहोचला असून, संपत्ती निर्मितीच्या वेगामुळे जागतिक गुंतवणूकदारांचेही लक्ष भारताकडे वेधले जात आहे.
हे ही वाचा:
नीट आंदोलनातील गुन्हे घेणार मागे; बिहार-आसाम सरकारचा निर्णय
अल्पवयीन विद्यार्थी आंदोलनकर्त्यांची तात्काळ सुटका करा
अमेरिकेच्या मध्यस्थीने रोममध्ये इस्रायल-लेबनॉन चर्चा
जंतर मंतर आंदोलनात २८७३ गुन्हेगार
मात्र या वेगाने वाढणाऱ्या श्रीमंतांच्या तुलनेत वेल्थ मॅनेजमेंट क्षेत्रातील प्रशिक्षित मनुष्यबळ अत्यंत मर्यादित आहे. आर्थिक वर्ष २०२४-२५ मध्ये देशात केवळ सुमारे १,९०० समर्पित वेल्थ रिलेशनशिप मॅनेजर्स कार्यरत होते. २०२७-२८ पर्यंत ही संख्या सुमारे २,८०० पर्यंत वाढण्याचा अंदाज असला, तरी ती वाढत्या मागणीच्या तुलनेत अपुरीच ठरणार आहे. परिणामी एका सल्लागारावर अनेक उच्च उत्पन्न गटातील ग्राहकांची जबाबदारी येत असून, प्रत्येक ग्राहकाला वैयक्तिक आणि दर्जेदार आर्थिक सल्ला देणे अधिक कठीण होत आहे.
आजच्या काळात वेल्थ मॅनेजमेंट म्हणजे केवळ शेअर बाजारातील गुंतवणुकीचा सल्ला देणे नाही. त्यामध्ये कर नियोजन, जागतिक गुंतवणूक, इस्टेट प्लॅनिंग, ट्रस्टची उभारणी, वारसा व्यवस्थापन, कौटुंबिक संपत्तीचे संरक्षण आणि पुढील पिढीसाठी आर्थिक नियोजन अशा अनेक महत्त्वाच्या बाबींचा समावेश असतो. त्यामुळे या क्षेत्रातील तज्ज्ञांकडे वित्त, कायदा, कररचना आणि गुंतवणूक यांचे सखोल ज्ञान असणे आवश्यक ठरते.
भारतातील वाढत्या संपत्तीमुळे फॅमिली ऑफिसेस, खासगी बँकिंग आणि वेल्थ मॅनेजमेंट सेवांची मागणीही झपाट्याने वाढत आहे. अनेक श्रीमंत कुटुंबे आपल्या संपत्तीचे दीर्घकालीन आणि व्यावसायिक पद्धतीने व्यवस्थापन करण्यासाठी स्वतंत्र फॅमिली ऑफिस उभारत आहेत. देशांतर्गत तसेच जागतिक वित्तीय संस्था या वाढत्या बाजारपेठेचा लाभ घेण्यासाठी भारतात आपला विस्तार करत आहेत.
तज्ज्ञांच्या मते, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, डिजिटल अर्थव्यवस्था, उत्पादन क्षेत्र आणि स्टार्टअप्सच्या वाढीमुळे पुढील काही वर्षांत भारतात कोट्यधीशांची संख्या आणखी वाढेल. त्यामुळे अनुभवी वेल्थ मॅनेजर्स, आर्थिक सल्लागार, पोर्टफोलिओ व्यवस्थापक आणि कर तज्ज्ञांची मागणीही मोठ्या प्रमाणात वाढणार आहे. भारताने केवळ संपत्ती निर्माण करण्यावर भर न देता त्या संपत्तीचे प्रभावी व्यवस्थापन करणारे कुशल मनुष्यबळही तयार करण्याची गरज आहे.
भारतातील आर्थिक प्रगतीमुळे कोट्यधीशांची संख्या वाढणे ही सकारात्मक बाब असली, तरी त्यांच्या संपत्तीचे योग्य नियोजन आणि सुरक्षित व्यवस्थापन करण्यासाठी सक्षम तज्ज्ञांची उपलब्धता हीच आता वित्तीय क्षेत्रासमोरील सर्वात मोठी कसोटी ठरणार आहे. संपत्ती जितक्या वेगाने वाढत आहे, तितक्याच वेगाने वेल्थ मॅनेजमेंट क्षेत्राचा विस्तार झाला नाही, तर भारतासमोर कुशल आर्थिक सल्लागारांची मोठी टंचाई निर्माण होऊ शकते.
