भारत आणि रशिया यांच्यातील संरक्षण सहकार्याला नवे बळ मिळत असून दोन्ही देश मिळून ब्रह्मोस क्रूझ क्षेपणास्त्राचे नवे आवृत्ती विकसित करत आहेत. या नव्या क्षेपणास्त्राची मारक क्षमता ८०० किलोमीटरपर्यंत असेल. सध्याच्या आवृत्त्यांच्या तुलनेत हा मोठा उडी मानली जात आहे, कारण विद्यमान ब्रह्मोसची रेंज सुमारे ४५० किलोमीटर आहे. या नव्या आवृत्तीमुळे भारताला शत्रूच्या हवाई संरक्षण व्यवस्थेच्या कक्षेबाहेर राहूनही अचूक आणि दूरवर हल्ले करण्याची क्षमता मिळणार आहे. त्यामुळे भारताची सामरिक प्रतिरोधक क्षमता अधिक बळकट होईल.
हा प्रकल्प भारताची संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्था (DRDO) आणि रशियाची एनपीओ मशिनोस्ट्रोयेनिया यांच्या संयुक्त विद्यमाने विकसित केला जात आहे. रेंज वाढूनही या क्षेपणास्त्राची सुपरसॉनिक गती ही त्याची प्रमुख वैशिष्ट्य राहणार आहे. हे क्षेपणास्त्र सुमारे मॅक ३ वेगाने उड्डाण करते, ज्यामुळे त्याला रोखणे अत्यंत कठीण होते. ब्रह्मोस क्षेपणास्त्र आधीच विविध प्लॅटफॉर्म्सवर तैनात करण्यात आले आहे, जसे की जमिनीवरील लॉन्चर, नौदलाचे युद्धनौके, पाणबुड्या आणि सुखोई Su-30MKI लढाऊ विमान. २०१९ मध्ये एअर-लॉन्च आवृत्तीचे प्रोटोटाइपही सादर करण्यात आले होते, ज्यामुळे वायुदलाची ताकद अधिक वाढली आहे. सुमारे ३ टन वजन असलेले हे क्षेपणास्त्र जवळपास ३०० किलोग्रॅमपर्यंत वॉरहेड वाहून नेऊ शकते. त्याचा वेग आणि अचूकता यामुळे ते जगातील सर्वात घातक क्रूझ क्षेपणास्त्रांपैकी एक मानले जाते.
डिफेन्स अक्विझिशन कौन्सिलमध्ये होऊ शकते चर्चा
या ८०० किमी रेंजच्या नव्या आवृत्तीच्या खरेदीबाबत लवकरच संरक्षण अधिग्रहण परिषदेत चर्चा होण्याची शक्यता आहे. या परिषदेचे अध्यक्ष संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह आहेत. मार्च २०२५ मध्ये २५ अब्ज डॉलर्सच्या संरक्षण व्यवहारांना मंजुरी देण्यात आली होती, मात्र या नव्या आवृत्तीचा त्यात समावेश नव्हता. अहवालांनुसार, मे २०२५ मध्ये भारत-पाकिस्तान तणावादरम्यान ब्रह्मोस क्षेपणास्त्राचा वापर पाकिस्तानमधील एअरबेस आणि रडार ठिकाणांवर हल्ल्यासाठी करण्यात आला होता, ज्यामुळे त्याची सामरिक उपयुक्तता स्पष्ट झाली.
ब्रह्मोस प्रकल्पाची सुरुवात १९९० च्या दशकाच्या अखेरीस झाली होती. या क्षेपणास्त्राचे नाव भारतातील ब्रह्मपुत्रा नदी आणि रशियातील मोस्कवा नदी यांच्या नावांवरून ठेवण्यात आले आहे, जे दोन्ही देशांतील सहकार्याचे प्रतीक आहे. २००१ मध्ये पहिल्यांदा चाचणी झाल्यानंतर या क्षेपणास्त्रात सातत्याने सुधारणा करण्यात येत आहेत आणि आता ८०० किमी रेंजची नवी आवृत्ती ही त्याची पुढील मोठी झेप मानली जात आहे.
