दक्षिण-पश्चिम मान्सूनने अधिकृतपणे देशाच्या बहुतांश भागात प्रवेश केला असला, तरी भारतातील मोठा भूभाग अजूनही असामान्यपणे ढगविरहित आहे. ताज्या उपग्रह चित्रांमध्ये मध्य, पश्चिम आणि वायव्य भारतावर व्यापक पाऊस पाडणाऱ्या ढगांचा लक्षणीय अभाव दिसून आला आहे.
भारतीय वेधशाळेच्या माहितीनुसार, ४ जून ते २६ जून या कालावधीत देशात सामान्यपेक्षा ४५ टक्के कमी पावसाची नोंद झाली आहे.
उपग्रह चित्रांमधून स्पष्ट झालेले चित्र
गुरुवारी सकाळी टिपलेल्या INSAT-3DR या हवामान उपग्रहाच्या इन्फ्रारेड प्रतिमेत जून महिन्याच्या अखेरीस सहसा दिसणाऱ्या मान्सूनच्या स्थितीपेक्षा पूर्णपणे वेगळे चित्र दिसून आले.
ईशान्येकडील राज्ये, बंगालच्या उपसागराचा उत्तर भाग आणि दक्षिण भारतातील काही भागांवर दाट ढगांचे पट्टे दिसत असताना, महाराष्ट्र, मध्य प्रदेश, गुजरात, राजस्थान, उत्तर प्रदेश आणि दिल्ली-एनसीआर या विस्तीर्ण प्रदेशांवर सक्रिय मान्सूनमध्ये अपेक्षित असणारे उंच संवहनशील ढग जवळपास दिसत नाहीत.
हे ही वाचा:
भारत-जपान संबंधांना गती; ताकाइची भारत दौऱ्यावर
भारताच्या परकीय चलनसाठ्यात जवळपास १ अब्ज डॉलरची भर
कॅनडात खंडणी रॅकेटवर मोठा घाव; १६ भारतीयांना अटक
विश्वविजेत्या भारताला आयर्लंडचे खुले आव्हान!
अनेक राज्यांमध्ये पावसाची मोठी तूट
IMD च्या राज्यनिहाय पावसाच्या नकाशानुसार, मध्य आणि उत्तर भारतातील बहुतांश राज्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर पावसाची तूट आहे.
मध्य प्रदेशात नेहमीच्या तुलनेत जवळपास निम्माच पाऊस झाला आहे. उत्तर प्रदेश, बिहार, ओडिशा, कर्नाटक, तामिळनाडू आणि केरळ येथेही पावसाची लक्षणीय कमतरता कायम आहे.
गुजरात हे सर्वाधिक प्रभावित राज्यांपैकी एक असून, या कालावधीत तेथे सामान्यपेक्षा सुमारे 84 टक्के कमी पाऊस झाला आहे.
मान्सून कमकुवत का पडला?
हवामान तज्ज्ञांच्या मते, बंगालचा उपसागर आणि अरबी समुद्रात प्रभावी मान्सून प्रणाली विकसित न झाल्याने ढगांची निर्मिती कमी झाली आहे.
कमी दाबाची क्षेत्रे देशाच्या अंतर्गत भागाकडे सरकली नसल्यामुळे समुद्रातील आर्द्रता मोठ्या प्रमाणात आतपर्यंत पोहोचू शकली नाही. परिणामी, देशाच्या बहुतांश अंतर्गत भागात व्यापक पाऊस पडू शकला नाही.
आता दिलासादायक संकेत
मात्र हवामान मॉडेल्सनुसार ही खंडित स्थिती आता संपण्याची चिन्हे दिसत आहेत. सध्या विषुववृत्ताच्या उत्तरेस पूर्व हिंदी महासागरात एक मोठी उष्णकटिबंधीय हवामान प्रणाली विकसित होत आहे.
पुढील चार ते सात दिवसांत ही प्रणाली उत्तरेकडे सरकत बंगालच्या उपसागरात प्रवेश करण्याची शक्यता आहे.
ही प्रणाली अधिक बळकट झाल्यानंतर ती मान्सूनच्या वाऱ्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर उष्णकटिबंधीय आर्द्रता आणेल, ज्यामुळे पुन्हा जोरदार पावसासाठी आवश्यक परिस्थिती निर्माण होईल.
कमी दाबाचे क्षेत्र आणि मिडल ट्रोपोस्फेरिक व्हॉर्टेक्सची शक्यता आहे. आर्द्रतेचा प्रवाह वाढल्यामुळे बंगालच्या उपसागरात मान्सूनचे कमी दाबाचे क्षेत्र तयार होण्यासाठी अनुकूल परिस्थिती निर्माण होण्याची शक्यता आहे.
त्याचवेळी हवामान मॉडेल्सनुसार पश्चिम भारतात ‘मिडल ट्रोपोस्फेरिक व्हॉर्टेक्स (MTV)’ विकसित होण्याचीही शक्यता आहे.
ही हवामान प्रणाली मान्सून काळात महाराष्ट्र, गुजरात आणि आसपासच्या प्रदेशात पावसाची तीव्रता वाढविण्याशी संबंधित मानली जाते.
जुलैच्या पहिल्या आठवड्यात वेग मिळणार
जर या दोन्ही हवामान प्रणालींचा अपेक्षेप्रमाणे विकास झाला, तर सध्या मंदावलेला मान्सून पुन्हा सक्रिय होऊन जुलैच्या पहिल्या आठवड्यात वायव्य भारतातील उर्वरित भागात वेगाने पुढे सरकू शकतो.
तथापि, हवामान तज्ज्ञांनी सावधगिरीचा इशारा देत सांगितले आहे की, मान्सूनचे पुनरुज्जीवन नेमके कधी आणि किती तीव्र होईल हे पुढील काही दिवसांत उष्णकटिबंधीय प्रणाली कशी विकसित होते, यावर अवलंबून असेल.
