भारताच्या रत्न आणि दागिने निर्यातीत जून महिन्यात वार्षिक आधारावर २६.५ टक्क्यांची वाढ झाली असून, ती २.२१ अब्ज डॉलर इतकी झाली आहे. उद्योग क्षेत्रातील आकडेवारीतून ही माहिती समोर आली आहे. आर्थिक वर्ष २०२६-२७ च्या पहिल्या तिमाहीत (एप्रिल-जून २०२६) रत्न आणि दागिने निर्यात ६.६१ अब्ज डॉलर इतकी झाली असून, मागील वर्षाच्या तुलनेत ती ०.०४ टक्क्यांनी वाढली आहे. जून २०२६ मध्ये या क्षेत्रातील एकूण आयात १०.०६ टक्क्यांनी वाढून १.७२ अब्ज डॉलर झाली. मात्र, आर्थिक वर्ष २०२६-२७ च्या पहिल्या तिमाहीत आयातीत ५.९ टक्क्यांची घट होऊन ती ४.९७ अब्ज डॉलर इतकी राहिली.
जागतिक आर्थिक आव्हानांमुळे दीर्घकाळ दबावाखाली असलेल्या रत्न आणि दागिने उद्योगासाठी ही वाढ महत्त्वाची मानली जात आहे. मागील काही तिमाहींमध्ये निर्यातीत सातत्याने घट होत होती. जून महिन्यात कापलेले आणि पॉलिश केलेले हिरे (Cut and Polished Diamonds) यांच्या निर्यातीत ८.७ टक्क्यांची वाढ झाली. ती ७७.८८ कोटी डॉलरवरून ८४.६७ कोटी डॉलर इतकी झाली. मात्र, एप्रिल-जून तिमाहीत या श्रेणीतील निर्यात ४.१ टक्क्यांनी घटली. याच तिमाहीत कापलेल्या आणि पॉलिश केलेल्या हिऱ्यांची निर्यात ८.९ टक्क्यांनी वाढून ३९.८ लाख कॅरेट झाली. या कालावधीत प्रति कॅरेट सरासरी किंमत ६८१.७ डॉलर इतकी होती.
विश्लेषकांच्या मते, या आकडेवारीवरून आंतरराष्ट्रीय बाजारात हिऱ्यांच्या दागिन्यांची मागणी पुन्हा वाढत असल्याचे संकेत मिळत आहेत. तसेच आगामी सुट्टीच्या हंगामात विक्री वाढण्याची अपेक्षा असून, व्यापारासाठी विशेष आर्थिक क्षेत्रांना (SEZ) देशांतर्गत शुल्क क्षेत्रापेक्षा (DTA) अधिक प्राधान्य दिले जात असल्याचेही या आकडेवारीवरून स्पष्ट होते. विश्लेषकांनी असा अंदाज व्यक्त केला आहे की, हा सकारात्मक कल ऑक्टोबर-डिसेंबर तिमाहीत आणखी मजबूत होऊ शकतो.
जून २०२६ मध्ये अपरिष्कृत (रफ) हिऱ्यांची एकूण आयात ७०.०३ कोटी डॉलर इतकी होती. मात्र, एप्रिल-जून तिमाहीत या आयातीत वार्षिक आधारावर ३२.४ टक्क्यांची घट झाली. प्रमाणाच्या दृष्टीने जूनमध्ये ६६.९ लाख कॅरेट रफ हिऱ्यांची आयात झाली, जी ८.६ टक्क्यांनी कमी होती. विदेशी बाजारातील अनिश्चित मागणीमुळे भारतीय दागिने उत्पादक नवीन खरेदी करण्याऐवजी विद्यमान साठा कमी करण्यावर भर देत असल्याने रफ हिऱ्यांच्या व्यापारातील मंदी कायम असल्याचे विश्लेषकांनी सांगितले.
तज्ज्ञांच्या मते, अंतिम ग्राहकांची मागणी वाढल्यास या उत्पादनांच्या आयातीतही पुन्हा गती येण्याची शक्यता आहे. दरम्यान, लॅब-ग्रोन (कृत्रिम) हिऱ्यांना आंतरराष्ट्रीय बाजारात चांगला प्रतिसाद मिळत आहे. वाढत्या किंमती आणि आर्थिक अनिश्चिततेच्या पार्श्वभूमीवर ग्राहक अधिक किफायतशीर पर्यायांकडे वळत असल्याने नैसर्गिक हिऱ्यांना लॅब-ग्रोन हिरे प्रभावी पर्याय ठरत आहेत. भविष्यात या विभागाची वाढ आणखी वेगाने होण्याची शक्यता तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे.
हे ही वाचा:
संसदेकडे निघालेल्या मोर्चावर अश्रुधुराची कारवाई
‘चला संसद’ मोर्चापूर्वी अभिजीत दिपकेंनी सोडले उपोषण
मानखुर्दमध्ये बेस्ट बस दुभाजकावर आदळली; पादचाऱ्याचा मृत्यू
ठाकरेंच्या दादरमधील आंदोलनाप्रकरणी तीन गुन्हे दाखल
जून महिन्यात सोन्याच्या दागिन्यांच्या निर्यातीत ५४.५ टक्क्यांची मोठी वाढ होऊन ती १.०९ अब्ज डॉलर इतकी झाली. यामध्ये जडाऊ दागिन्यांचा सर्वाधिक वाटा होता. मात्र, साध्या सोन्याच्या दागिन्यांच्या निर्यातीमध्ये तिमाहीदरम्यान संमिश्र चित्र दिसून आले. याशिवाय, आर्थिक वर्षाच्या पहिल्या तिमाहीत चांदी आणि प्लॅटिनमच्या दागिन्यांच्या निर्यातीतही २० ते २७ टक्क्यांपर्यंत वाढ नोंदवण्यात आली.
