भारताची डीप-टेक कंपनी QNu Labs ने १,००० किलोमीटरपेक्षा अधिक अंतरावर सुरक्षित क्वांटम कम्युनिकेशन नेटवर्कचे यशस्वी प्रदर्शन करत संरक्षण क्षेत्रात मोठी कामगिरी केली आहे. कंपनी आता भारतीय सशस्त्र दलांसाठी याहून अधिक लांब अंतराचे ऑपरेशनल नेटवर्क विकसित करण्याच्या तयारीत आहे. ही कामगिरी National Quantum Mission (NQM) अंतर्गत साध्य करण्यात आली असून, पुढील आठ वर्षांत २,००० किलोमीटर लांबीचे क्वांटम नेटवर्क उभारण्याचे उद्दिष्ट आहे. QNu Labs ने या उद्दिष्टाचा अर्धा भाग निर्धारित वेळेपेक्षा आधीच पूर्ण केला आहे, जे देशातील क्वांटम तंत्रज्ञानातील वेगवान प्रगतीचे द्योतक आहे.
कंपनीने स्वदेशी क्वांटम की डिस्ट्रीब्यूशन (QKD) प्रणाली विकसित केली आहे, जी पारंपरिक गणितीय एन्क्रिप्शनऐवजी क्वांटम मेकॅनिक्सच्या तत्त्वांवर आधारित आहे. या तंत्रज्ञानाचे वैशिष्ट्य असे की, जर कोणी संप्रेषणात हस्तक्षेप करण्याचा प्रयत्न केला, तर त्याचे संकेत त्वरित ओळखले जातात, त्यामुळे डेटा हॅक करणे जवळपास अशक्य होते.
QNu Labs चे प्रमुख उत्पादने ‘Armos’ (QKD प्रणाली) आणि ‘Tropos’ (क्वांटम रँडम नंबर जनरेटर) असून, ही डेटा ट्रान्समिशनदरम्यान उच्च स्तरावरील सुरक्षा सुनिश्चित करतात. ही तंत्रज्ञान विशेषतः लष्करी वापरासाठी अत्यंत महत्त्वाची मानली जात आहे. कंपनीचे CEO सुनील गुप्ता यांनी सांगितले की, भारतीय लष्कर आणि नौदलासाठी या नेटवर्कचा वापर सुरू झाला असून, भविष्यात याहून मोठी नेटवर्क्स उभारली जातील. त्यांनी नमूद केले की, कंपनी आता चाचणी टप्प्यापलीकडे जाऊन प्रत्यक्ष कार्यान्वयन (लाईव्ह वातावरण) मध्ये ही तंत्रज्ञान वापरत आहे.
हे नेटवर्क फायबर ऑप्टिक पायाभूत सुविधांवर आधारित असून, क्वांटम-सुरक्षित नोड्सद्वारे विविध शहरांना जोडले गेले आहे, ज्यामुळे सुरक्षित संप्रेषण शक्य झाले आहे. पारंपरिक एन्क्रिप्शनपेक्षा हे वेगळे आहे, कारण भविष्यात क्वांटम संगणक पारंपरिक एन्क्रिप्शन तोडू शकतात, तर क्वांटम कम्युनिकेशनमध्ये एन्क्रिप्शन की पूर्णपणे सुरक्षित राहतात. तज्ज्ञांच्या मते, ही तंत्रज्ञान “harvest now, decrypt later” सारख्या सायबर धोक्यांवर मात करण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे, ज्यामध्ये डेटा सध्या चोरून भविष्यात डिक्रिप्ट केला जाऊ शकतो.
हे ही वाचा:
… म्हणून जर्मन एअरलाइन ‘लुफ्थांसा’कडून ऑक्टोबरपर्यंत २०,००० उड्डाणे रद्द
रात्री बाइक चालवण्यास बंदी आणि ९६ तासांचा ड्राय डे लागू
राज्यात उष्णतेचा कहर; सात जण दगावले
ट्रम्प यांचा यू-टर्न; इराणसोबतचा शस्त्रसंधी करार वाढवला
संरक्षण क्षेत्राबरोबरच बँकिंग आणि कॉर्पोरेट क्षेत्रातही क्वांटम-सुरक्षित नेटवर्कची मागणी वाढत आहे. QNu Labs ने आंतरराष्ट्रीय विस्तार करत मैसाचुसेट्स येथे आपली सहाय्यक कंपनी स्थापन केली आहे. ही कामगिरी भारताला त्या निवडक देशांच्या गटात उभी करते, जे लांब पल्ल्याचे क्वांटम नेटवर्क विकसित करण्यास सक्षम आहेत. तसेच, ही आत्मनिर्भर भारत उपक्रमाला बळकटी देणारी आणि सुरक्षित संप्रेषण क्षेत्रात धोरणात्मक स्वावलंबन मिळवण्याच्या दिशेने एक महत्त्वाचे पाऊल मानले जात आहे.
