युद्ध पेटलं की कोण कमावतो?

जगाच्या कोणत्याही कोपऱ्यात युद्धाचा भडका उडाला की सर्वप्रथम हादरतात ते शेअर बाजार. गुंतवणूकदारांची घबराट वाढते, अब्जावधी डॉलर्सची संपत्ती काही तासांत नाहीशी होते आणि बाजार लाल निशाण्यात जातो. पण या संपूर्ण गोंधळात काही क्षेत्रं अशी असतात जी संकटालाच संधीमध्ये बदलतात. युद्धामुळे अनेक उद्योगांना मोठा आर्थिक फायदा होतो आणि त्यांच्या शेअर्समध्ये जबरदस्त तेजी पाहायला मिळते. मोतीलाल ओसवालच्या विश्लेषणानुसार युद्धकाळात भारतीय शेअर बाजारातील काही निवडक सेक्टर्स गुंतवणूकदारांसाठी सोन्याची खाण ठरू शकतात.

युद्धाचा सर्वात मोठा फायदा होतो तो संरक्षण क्षेत्राला. एखादा संघर्ष सुरू झाला की देशांच्या संरक्षण खर्चात झपाट्याने वाढ होते. नवीन क्षेपणास्त्रे, फायटर जेट्स, ड्रोन, रडार सिस्टिम्स आणि आधुनिक शस्त्रास्त्रांची मागणी अचानक वाढते. मार्च २०२६ मध्ये पश्चिम आशियातील तणाव वाढल्यानंतर भारतातील संरक्षण कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये मोठी उसळी दिसून आली. भारत डायनॅमिक्स लिमिटेड अर्थात BDL चा शेअर तब्बल ७.२ टक्क्यांनी वाढला, तर भारत इलेक्ट्रॉनिक्स लिमिटेड म्हणजेच BEL मध्ये २.९ टक्क्यांची वाढ नोंदवली गेली. हिंदुस्तान एरोनॉटिक्स लिमिटेड अर्थात HAL चा शेअरही ३.४ टक्क्यांनी वधारला. विशेष म्हणजे हे सर्व घडत असताना व्यापक बाजार घसरणीच्या दबावाखाली होता.
हे ही वाचा:
प्रगतीचा मार्ग- ६७ लाख किलोमीटर

१३ वर्षांनंतर भारतात पुन्हा F1 चा थरार

संरक्षण क्षेत्रानंतर सर्वाधिक फायदा होतो तो तेल आणि गॅस क्षेत्राला. युद्धामुळे जागतिक पुरवठा साखळी विस्कळीत होण्याची भीती निर्माण होते आणि कच्च्या तेलाच्या किंमती झपाट्याने वाढतात. पश्चिम आशियातील संघर्षांमध्ये ही परिस्थिती वारंवार दिसून आली आहे. तेलाचे दर वाढले की ONGC आणि Oil India सारख्या कंपन्यांच्या महसुलात वाढ होते. कच्च्या तेलाचा प्रत्येक डॉलर वाढीचा थेट परिणाम या कंपन्यांच्या कमाईवर होत असल्याने त्यांच्या शेअर्सना मोठा आधार मिळतो. काही वेळा युद्धामुळे ब्रेंट क्रूडचे दर १० ते २० टक्क्यांपर्यंत वाढल्याचेही दिसून आले आहे.

युद्धकाळातील आणखी एक मोठा विजेता म्हणजे सोने. अनिश्चितता वाढली की गुंतवणूकदार शेअर बाजारातून पैसा काढून सुरक्षित गुंतवणुकीकडे वळतात. त्यामुळे सोन्याच्या किंमतींमध्ये वेगाने वाढ होते. गेल्या काही वर्षांत प्रत्येक मोठ्या जागतिक संघर्षानंतर सोन्याने नवीन उच्चांक गाठल्याचे पाहायला मिळाले. सोन्याच्या वाढत्या किमतींचा फायदा गोल्ड ETF, ज्वेलरी कंपन्या आणि मौल्यवान धातूंशी संबंधित उद्योगांना होतो. त्यामुळे बाजारात घबराट असतानाही या क्षेत्रातील गुंतवणूकदारांच्या पोर्टफोलिओला आधार मिळतो.

आधुनिक युद्धांमध्ये रणांगणाइतकेच महत्त्व सायबर क्षेत्रालाही आले आहे. आता युद्ध फक्त बंदुका आणि बॉम्बपुरते मर्यादित राहिलेले नाही. शत्रू देशांच्या बँकिंग व्यवस्था, सरकारी नेटवर्क, ऊर्जा व्यवस्था आणि संरक्षण प्रणालींवर सायबर हल्ले केले जातात. त्यामुळे सायबर सुरक्षा सेवांची मागणी झपाट्याने वाढते. सरकारे आणि खासगी कंपन्या अब्जावधी रुपयांची गुंतवणूक डिजिटल सुरक्षेसाठी करू लागतात. परिणामी सायबर सुरक्षा आणि डिजिटल संरक्षणाशी संबंधित कंपन्यांना मोठ्या व्यावसायिक संधी उपलब्ध होतात.

युद्धामुळे अक्षय ऊर्जा क्षेत्रालाही मोठा फायदा होऊ शकतो. तेल आणि गॅस पुरवठा खंडित होण्याची भीती निर्माण झाल्यावर अनेक देश ऊर्जा स्वावलंबनाकडे वळतात. सौर ऊर्जा, पवन ऊर्जा आणि इतर हरित ऊर्जा प्रकल्पांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर गुंतवणूक वाढते. भारतातही ऊर्जा सुरक्षेला प्राधान्य दिले जात असून नवीकरणीय ऊर्जा क्षेत्रासाठी हजारो कोटी रुपयांची गुंतवणूक केली जात आहे. त्यामुळे या क्षेत्रातील कंपन्यांसाठी दीर्घकालीन संधी निर्माण होत आहेत.

युद्धकाळात पायाभूत सुविधा आणि औद्योगिक क्षेत्राकडेही मोठ्या संधी चालून येतात. सीमावर्ती रस्ते, पूल, संरक्षण उत्पादन केंद्रे, बंदरे आणि लॉजिस्टिक नेटवर्क विकसित करण्यासाठी सरकारे मोठा निधी खर्च करतात. यामुळे अभियांत्रिकी, कॅपिटल गुड्स आणि इन्फ्रास्ट्रक्चर कंपन्यांना हजारो कोटी रुपयांच्या ऑर्डर्स मिळतात. संरक्षण उत्पादन वाढवण्यासाठी उभारल्या जाणाऱ्या नवीन प्रकल्पांचाही या क्षेत्रांना थेट फायदा होतो.

मात्र युद्धामुळे प्रत्येक क्षेत्राला फायदा होत नाही. विमान वाहतूक, पर्यटन, आयटी सेवा आणि आयात-निर्यात आधारित उद्योगांवर याचा नकारात्मक परिणाम होऊ शकतो. वाढते तेलाचे दर, पुरवठा साखळीतील अडथळे आणि जागतिक आर्थिक अनिश्चितता यामुळे या क्षेत्रांवर दबाव येतो. त्यामुळे गुंतवणूकदारांनी केवळ युद्धाच्या बातम्यांवर प्रतिक्रिया देण्याऐवजी कोणत्या क्षेत्राला प्रत्यक्ष फायदा होणार आहे याचा सखोल अभ्यास करणे आवश्यक ठरते.

एकूणच, युद्ध बाजारासाठी धोक्याची घंटा असली तरी काही क्षेत्रांसाठी ती मोठी आर्थिक संधी ठरते. संरक्षण, तेल-गॅस, सोने, सायबर सुरक्षा, अक्षय ऊर्जा आणि पायाभूत सुविधा ही क्षेत्रे अशा काळात बाजारातील खरे गेमचेंजर ठरू शकतात. त्यामुळे जागतिक संघर्षांच्या बातम्या समोर आल्या की घाबरण्याऐवजी गुंतवणूकदारांनी कोणत्या सेक्टरमध्ये पैसा वाहतो आहे हे ओळखणे अधिक महत्त्वाचे ठरते. कारण युद्धाच्या धुरातही काही कंपन्या आणि काही सेक्टर्स अब्जावधी रुपयांची कमाई करत असतात आणि त्याच ठिकाणी पुढील मोठी गुंतवणूक संधी लपलेली असते.