भारतीय पुरातत्त्व खात्याने मध्य प्रदेश उच्च न्यायालयाच्या आदेशानंतर १६ मे रोजी नवीन निर्देश जारी केले. न्यायालयाने धार येथील भोजशाळा हे हिंदू मंदिर असल्याचे घोषित केल्यानंतर, हिंदू समाजाला देवी सरस्वतीच्या पूजेसाठी आणि संबंधित शिक्षण उपक्रमांसाठी वर्षातील ३६५ दिवस संपूर्ण प्रवेश देण्यात आला आहे. त्यानंतर हिंदू संघटनांनी या निर्णयाचे “ऐतिहासिक” असे स्वागत केले. १६ मे रोजी मोठ्या संख्येने भाविकांनी भोजशाळा परिसरात जाऊन पूजा, आरती आणि सरस्वती वंदना केली. यावेळी १,२०० हून अधिक सुरक्षा कर्मचारी तैनात करण्यात आले होते.
रविवारी हिंदू संतांनी भोजशाळा परिसरातील हवनकुंडात पवित्र हवन केले. मोठ्या संख्येने भक्त या धार्मिक विधींमध्ये सहभागी झाले. हा परिसर अजूनही पुरातत्त्व खात्याच्या नियंत्रणाखालील संरक्षित स्मारक राहणार असून, प्राचीन वास्तू आणि पुरातत्त्व स्थळे आणि अवशेष (एएमएएसआर) Act, 1958 अंतर्गत पुरातत्व खात्याकडे पूर्ण प्रशासकीय नियंत्रण राहील.
प्रवेशाची वेळ आणि धार्मिक उपक्रमांचे नियमन अधीक्षक पुरातत्त्व अधिकारी जिल्हा प्रशासनाच्या सल्ल्याने करतील, जेणेकरून स्मारकाचे संवर्धन सुनिश्चित होईल. धारचे जिल्हाधिकारी राजीव रंजन मीणा यांनी सांगितले की, न्यायालयाच्या आदेशानुसार आणि पुरातत्त्व खात्याच्या निर्देशांनुसार सर्व व्यवस्था केली जात आहे.
धारचे पोलीस अधीक्षक सचिन शर्मा यांनी सांगितले की, न्यायालयाच्या आदेशांची सुरळीत अंमलबजावणी सुनिश्चित करण्यासाठी समन्वय बैठक घेण्यात आली असून कायदा आणि सुव्यवस्था राखण्यासाठी पोलीस बंदोबस्त कायम ठेवण्यात आला आहे. केंद्रीय मंत्री सावित्री ठाकूर यांनीही रविवारी भोजशाळा मंदिराला भेट देऊन पूजा-अर्चा केली. त्यांनी सांगितले की, हा परिसर कायमस्वरूपी हिंदू समाजासाठी खुला राहील आणि भाविकांना दर्शन व पूजा करता येईल.
एक महत्त्वाची घोषणा करताना भोजशाळा मुक्ती यज्ञाचे संयोजक Gopal Sharma यांनी सांगितले की, आता या संकुलाला “माँ सरस्वती कंठाभरण” या नावाने ओळखले जाईल. त्यांनी सांगितले की, न्यायालयाच्या आदेशानंतर प्रतीकात्मक धार्मिक विधी आणि प्रार्थना करण्यात आल्या.
तसेच त्यांनी नमूद केले की, ब्रिटिशांनी लंडनला नेलेली देवी सरस्वतीची मूर्ती पुन्हा भोजशाळेत स्थापित करण्याचे निर्देश न्यायालयाने केंद्र सरकारला दिले आहेत.
राष्ट्रीय मानवाधिकार आयोगाचे सदस्य प्रियांक कानुंगो यांनी सांगितले की, मध्य प्रदेश उच्च न्यायालयाने भोजशाळा हे देवी सरस्वतीला समर्पित हिंदू मंदिर असल्याचा निर्णय दिल्यानंतर येथे भव्य मंदिर उभारले जाईल.
निर्णयाचे स्वागत करताना ते म्हणाले, “जसे अयोध्येत भव्य मंदिर बांधले गेले, तसेच भोजशाळेतही भव्य मंदिर उभारले जाईल.त्यांनी याला पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या नेतृत्वाखाली सुरू असलेल्या भारताच्या सांस्कृतिक पुनर्जागरणाचा भाग म्हटले.
हे ही वाचा:
कोकणचा आंबा… काजू… आणि ताठ मानेचा शेतकरी!
इजरायली हल्ल्यांमुळे लेबनॉनला २ अब्ज डॉलरचे नुकसान
तृणमूल काँग्रेसच्या कार्यालयात सापडली बनावट आधार कार्डे
भारतातून पहिल्यांदाच १८२ कोटींचे ‘जिहादी ड्रग’ जप्त
कानुंगो म्हणाले, “भारत सध्या सांस्कृतिक पुनर्जागरणाच्या टप्प्यातून जात आहे आणि आपली पिढी या आध्यात्मिक व सांस्कृतिक पुनरुत्थानाची साक्षीदार आहे. पंतप्रधान मोदी यांच्या नेतृत्वाखाली भारत ‘विकसित भारत’कडे वाटचाल करत असताना, आपल्या वारशाला सोबत घेऊन चालला आहे आणि आता त्या प्रवासात भोजशाळेचे नावही जोडले गेले आहे.”
धार जिल्ह्यातील भोजशाळा-कमाल मौला संकुलावरील दीर्घकालीन वाद संपवत, मध्य प्रदेश उच्च न्यायालयाने १५ मे रोजी दिलेल्या निर्णयात हा परिसर मूलतः देवी वाग्देवी (सरस्वती) यांना समर्पित मंदिर आणि ११व्या शतकात राजा भोज यांच्या काळात स्थापन झालेले संस्कृत शिक्षण केंद्र असल्याचे म्हटले.
उच्च न्यायालयाच्या इंदौर खंडपीठाने पुरातत्त्व विभागाचा ७ एप्रिल २००३ चा आदेश रद्द केला, ज्याअंतर्गत मुस्लिम समाजाला शुक्रवारी नमाज अदा करण्याची परवानगी होती, तर हिंदूंच्या पूजेला प्रामुख्याने मंगळवार आणि वसंत पंचमीपुरते मर्यादित करण्यात आले होते.
न्यायालयाने ASI च्या वैज्ञानिक सर्वेक्षण, वास्तुशास्त्रीय पुरावे आणि हिंदू परंपरांच्या सातत्यावर आधारित ऐतिहासिक व धार्मिक स्वरूपावर भर दिला. तसेच धार्मिक समतोल राखण्यासाठी धार जिल्ह्यात मशिदीसाठी पर्यायी जमीन देण्याचा विचार राज्य सरकारने करावा, असे सुचवले.
