दुर्घटनेनंतर चीन – नेपाळ यांच्यात ‘तू तू मैं मैं’

नेपाळ-तिबेट सीमावर्ती भागात हिमनदीमुळे निर्माण झालेल्या अचानक आलेल्या पुराने विनाश घडवण्याच्या तीन महिने आधी, नेपाळी आणि चिनी अधिकाऱ्यांनी मे महिन्यात काठमांडूमध्ये अशाच प्रकारच्या आपत्तींच्या धोक्यांवर चर्चा करण्यासाठी बैठक घेतली होती. मात्र, अशा आपत्तींसाठी तयारी करण्यास मदत व्हावी म्हणून हिमनद्यांच्या हालचाली, पाण्याची पातळी आणि इतर अत्यंत घटनांबाबत चीनकडून त्यांना हवी तितकी माहिती मिळाली नाही, असे नेपाळी अधिकाऱ्यांनी सांगितल्याचे रॉयटर्सने वृत्त दिले आहे.

दुसरीकडे, चीनने म्हटले आहे की, त्यांनी नेपाळसोबत महत्त्वाची माहिती “वेळेवर” सामायिक केली होती आणि या बैठकीत दोन्ही देशांनी सीमापार आपत्तीविषयक माहितीच्या देवाणघेवाणीमध्ये “लक्षणीय प्रगती” केली होती.

नेपाळने तयार केलेल्या आणि रॉयटर्सने पाहिलेल्या बैठकीच्या अजेंड्यानुसार, २७ मे रोजी झालेल्या बैठकीत नेपाळचे १० अधिकारी आणि तिबेटमधील प्रतिनिधींसह चीनचे सुमारे डझनभर अधिकारी यांनी पूर, हवामान आणि हिमनद्यांशी संबंधित धोक्यांबाबत सहकार्यावर चर्चा केली. हिमनदी सरोवरांची नोंदणी आणि धोक्यांचे नकाशीकरण यासह संयुक्त उपाययोजना करण्याचे आवाहन करण्यात आले.

हे ही वाचा:

जॉर्डनमधील दोन अमेरिकी तळांवर इराणकडून क्षेपणास्त्र हल्ले

नेपाळमधील मृतांचा आकडा ८०० पार; ४ हजारांहून अधिक बेपत्ता

३१ बांगलादेशी नागरिकांवर कारवाई; हद्दपारीसाठी मालदाला रवाना

भारत – उझबेकिस्तान संबंधांना युरेनियमचे नवे इंधन

नेपाळच्या पूर अंदाज विभागातील जलविज्ञानी सौहार्द्र जोशी यांनी रॉयटर्सला सांगितले, “आम्हाला त्यांच्याकडून प्रत्यक्षात जे हवे होते आणि अजूनही हवे आहे ते म्हणजे, हिमनद्यांच्या सुरुवातीच्या हालचाली किंवा त्या परिसरातील सुरुवातीच्या हालचाली होत असतील, तर त्याबाबत आम्हाला थोडे लवकर माहिती मिळावी.”

या चिंतेचे गांभीर्य २६ ऑगस्ट रोजी अधिक स्पष्ट झाले, जेव्हा हिमनदी कोसळल्यानंतर पाणी, चिखल आणि दगडांचा प्रचंड लोंढा या प्रदेशातून वाहत गेला. ताज्या आकडेवारीनुसार, या आपत्तीत नेपाळ आणि तिबेटमध्ये ९०० हून अधिक लोकांचा मृत्यू झाला असून, २७५ भारतीयांसह ३,००० हून अधिक लोक बेपत्ता आहेत.

नेपाळला पुरेशा इशाऱ्यांची माहिती देण्यात चीन अपयशी ठरला, हे आरोप चीनने फेटाळून लावले आहेत. नेपाळमधील चिनी दूतावासाने सांगितले की, दोन्ही देश एकमेकांच्या संपर्कात होते आणि आपत्तीविषयक माहितीच्या देवाणघेवाणीमध्ये “लक्षणीय प्रगती” झाली आहे.

चिनी पथकांनी नेपाळसोबत महत्त्वाची माहिती “वेळेवर” सामायिक केली होती, असे दूतावासाने म्हटले आहे. दुर्गम हिमालयीन सीमावर्ती भागातील धोक्यांवर लक्ष ठेवणे हे मोठे आव्हान असल्याचेही त्यांनी नमूद केले.

गेल्यावर्षीही नेपाळमध्ये हिमनदी फुटली

तिबेटमधील हिमनदी सरोवर फुटल्याने गेल्या वर्षी नेपाळमध्ये किमान नऊ जणांचा मृत्यू झाला आणि डझनहून अधिक लोक बेपत्ता राहिल्यानंतरही नेपाळने अशाच प्रकारच्या चिंता व्यक्त केल्या होत्या.

नेपाळ सरकारचे जलविज्ञानी बिनोद पराजुली म्हणाले, “तिबेट परिसरात अतिवृष्टीचा अंदाज दिसल्यास चीनकडून आम्हाला तो अंदाज आणि निरीक्षणे पुरवते.” मात्र, त्यांनी सांगितले की, यामध्ये “हिमस्खलन आणि पाण्याची पातळी, भूस्खलन, अत्यंत घटना” याबाबतची माहिती समाविष्ट नव्हती.

पराजुली यांच्या म्हणण्यानुसार, चीनने सुमारे एका महिन्यापूर्वी वीचॅट आणि ई-मेलद्वारे तिबेटमधील अतिवृष्टीचे अंदाज नेपाळसोबत सामायिक करण्यास सुरुवात केली होती.

२६ ऑगस्टच्या आपत्तीच्या १२ दिवस आधी, चीनच्या जागतिक हवामान केंद्राने नेपाळी अधिकाऱ्यांना ई-मेलद्वारे वाढीव पावसाचा आणि भूस्खलन व अचानक येणाऱ्या पुरांसह संभाव्य “दुय्यम आणि साखळी स्वरूपाच्या धोक्यांचा” इशारा दिला होता.

पराजुली यांनी सांगितले की, आता नेपाळला केवळ अतिवृष्टीच्या अंदाजाऐवजी हिमनद्यांशी संबंधित माहिती दर १० मिनिटांनी हवी आहे. ते म्हणाले, “आम्ही आमच्या लोकांना इशारा देऊ शकतो, आमच्या लोकांचे प्राण वाचवू शकतो. भविष्यातील कोणतीही आपत्ती आपल्या हातून सुटू नये, हेच आमचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.”

पराजुली यांच्या मते, पर्जन्यमान आणि नद्यांच्या पाण्याच्या पातळीबाबत अधिक वारंवार माहिती पुरवणाऱ्या भारतासोबतच्या व्यवस्थेच्या धर्तीवर चीनसोबतही माहिती-सामायिकरण कराराचा प्रस्ताव नेपाळ मांडण्याची योजना आखत आहे.

स्टिम्सन सेंटरचे वरिष्ठ फेलो आणि पर्यावरणीय मानववंशशास्त्रज्ञ ऑस्टिन लॉर्ड यांनी सांगितले की, नेपाळ आणि चीनमध्ये माहितीच्या देवाणघेवाणीसाठी कोणतीही विकसित व्यवस्था नाही. नेपाळ आणि चीन यांच्यात माहितीची देवाणघेवाण अत्यंत मर्यादित आहे.”