गणपती म्हटले की, आपल्या डोळ्यांसमोर गजमुख, लंबोदर, एकदंत अशा मंगलमूर्तीच्या रूपाची प्रतिमा उभी राहते. गणपतीची अनेक नावे आणि विविध रूपे आपण पाहतो. मात्र श्री गणेशपुराणाच्या उपासनाखंडातील श्री गणेश अष्टकम् गणपतीकडे पाहण्याची यापेक्षा व्यापक आणि तात्त्विक दृष्टी देते. या स्तोत्रात गणेशाला केवळ विघ्नहर्ता किंवा बुद्धीची देवता न मानता, संपूर्ण सृष्टीच्या अस्तित्वामागील तत्त्व आणि अखेरीस ‘परब्रह्म’ म्हणून मांडले आहे. ‘अष्टकम्’ म्हणजे आठ श्लोकांची रचना. या स्तोत्राच्या मुख्य भागात गणपतीची स्तुती करणारे आठ श्लोक असून त्यानंतर फलश्रुतीचे पाच श्लोक येतात. त्यामुळे संपूर्ण रचनेत १३ श्लोक आहेत. इथले ‘अष्ट’ गणपतीच्या आठ स्वतंत्र रूपांकडे निर्देश करत नाही; तर गणेशाला सृष्टीचे कारण, अनंत शक्तींचे अधिष्ठान, सर्व जीवांचे आधारतत्त्व, बुद्धीचे अधिष्ठान, अज्ञाननाशक, विघ्ननाशक, कार्यसिद्धिदाता आणि शेवटी परब्रह्म अशा विविध तात्त्विक रूपांत आहे.
