नेपाळच्या महापुरावर चीनकडे संशयाची सुई

नेपाळमध्ये भोटेकोशी नदीच्या महापुराने हाहाकार माजवला असून, या दुर्घटनेच्या पार्श्वभूमीवर चीनच्या भूमिकेवर गंभीर प्रश्न उपस्थित झाले आहेत. तिबेटमधून आलेल्या पाण्याच्या अचानक लोंढ्याने नेपाळच्या रसुवा जिल्ह्यातील तिमुरे, स्याफ्रुबेशी आणि आसपासच्या भागात मोठी विध्वंसक परिस्थिती निर्माण केली. शेकडो नागरिक आणि पर्यटक बेपत्ता असून, प्राथमिक माहितीनुसार १०५ भारतीय नागरिकांचाही त्यात समावेश आहे.

या महापुराचे नेमके कारण अद्याप अधिकृतपणे स्पष्ट झालेले नसले तरी, पूर तिबेटच्या दिशेने निर्माण झाल्याचे संकेत मिळत आहेत. नेपाळच्या अधिकाऱ्यांना मिळालेल्या माहितीनुसार, लेंडे नदीच्या वरच्या भागात भूस्खलन किंवा हिमस्खलनामुळे नदीचा प्रवाह अडला असावा. त्यानंतर पाणी मोठ्या प्रमाणावर साचले आणि अचानक अडथळा फुटल्याने भोटेकोशी नदीत प्रचंड पाण्याचा लोंढा आला असण्याची शक्यता आहे.
हे ही वाचा:
एमपीएससी औषध निरीक्षक परीक्षेची प्रश्नपत्रिका फुटली? सहा जण अटकेत

फ्लोरिडात भीषण अपघात; तेलंगणातील ३ विद्यार्थ्यांचा मृत्यू

यामुळे आता सर्वात मोठा सवाल चीनकडे बोट दाखवत उपस्थित केला जात आहे—तिबेटच्या भागात अशी धोकादायक परिस्थिती निर्माण झाल्याची माहिती चीनला आधी मिळाली होती का आणि ती नेपाळला वेळेत देण्यात आली होती का? काही नेपाळी तज्ज्ञांनी या प्रश्नावर चिंता व्यक्त केली आहे. नेपाळी तज्ज्ञांकडे घटनास्थळाच्या ताज्या उपग्रह प्रतिमा आणि पुरेसा डेटा उपलब्ध नसल्याने त्यांना चिनी टीमकडून मिळणाऱ्या माहितीवर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून राहावे लागत आहे.

तज्ज्ञांच्या अंदाजानुसार, संभाव्य घटना नेपाळ-चीन सीमेपासून काही किलोमीटर वर घडली असल्यास, वेळेवर माहिती मिळाल्यावर नदीकाठच्या नागरिकांना किमान ३० ते ४५ मिनिटांचा इशारा देता आला असता. त्यामुळे अनेकांचे प्राण वाचवता आले असते, असा दावा केला जात आहे. मात्र, चीनने जाणीवपूर्वक माहिती लपवली किंवा उशिरा दिली, याचा सध्या कोणताही ठोस पुरावा समोर आलेला नाही. त्यामुळे चीनवरील आरोप सध्या संशय आणि प्रश्नांच्या पातळीवरच आहेत.

या दुर्घटनेमुळे भारताचीही चिंता वाढली आहे. भोटेकोशी पुढे त्रिशूली नदीला मिळते आणि तिचा प्रवाह भारतात गंडक नदीच्या रूपाने प्रवेश करतो. त्यामुळे नेपाळनंतर भारतातील नदीकाठच्या भागांनाही सतर्कतेचा इशारा देण्यात आला आहे. दरम्यान, चीनच्या बाजूने तयार झालेला नैसर्गिक पाणीसाठा पूर्णपणे रिकामा झालेला नसल्याने आणखी एका महापुराचा धोका कायम असल्याचे नेपाळी अधिकाऱ्यांनी सांगितले आहे.

या पार्श्वभूमीवर तिबेटमधील हिमनद्या, हिमनदी सरोवरे आणि नदीप्रवाहाबाबत भारत-नेपाळ-चीन यांच्यात तातडीने आणि पारदर्शक पूर्वसूचना व्यवस्था उभारण्याची मागणी जोर धरू लागली आहे. महापुराचे खरे कारण तपासातून स्पष्ट होईल; मात्र वेळेवर माहिती मिळाली असती तर जीवितहानी कमी झाली असती का, हा प्रश्न आता चीनसमोरही उभा राहिला आहे.