आयुर्वेदानुसार भारतीय स्वयंपाकघरात वापरले जाणारे मसाले औषध म्हणून ओळखले गेले आहेत. घरच्या स्वयंपाकघरातील हे मसाले संसर्ग आणि अनेक आजारांपासून बचाव करण्यास मदत करतात. असाच एक सुगंधी आणि चवीला किंचित तिखट मसाला म्हणजे जायफळ. जायफळ पोटाशी संबंधित त्रासांपासून ते त्वचारोगांपर्यंत अनेक समस्यांवर उपयुक्त आहे. मात्र त्याचा उपयोग कधी आणि कसा करायचा हे जाणून घेणे फार महत्त्वाचे आहे.
आयुर्वेदात जायफळाला “आयुर्वेदिक रत्न” म्हटले जाते. ते शरीर, मन आणि आत्मा या तिन्हींसाठी अमृतासमान मानले जाते. याची तासीर उष्ण असून हे वातशामक औषध आहे, त्यामुळे शरीरातील वात आणि कफ दोष संतुलित करण्यात ते मदत करते. जायफळामध्ये दाहनाशक (anti-inflammatory) गुणधर्म असतात, जे शरीरातील सूज कमी करण्यात उपयोगी पडतात. तसेच, यात असलेले न्यूरो-संरक्षक (neuroprotective) गुण मेंदूचे संतुलन राखतात आणि मानसिक ताण कमी करतात. पचनतंत्र मजबूत करण्याचे गुणही यात आहेत आणि शरीरातील हानिकारक जंतूंना नष्ट करण्यात ते सहाय्यक ठरते.
हेही वाचा..
फरीदाबादच्या सेकंड-हँड डिलरकडून खरेदी करण्यात आली होती ‘ती’ कार
एलोन मस्क यांनी ग्रोकला ओळखायला दिली गणपतीची मूर्ती; ग्रोकने काय दिले उत्तर?
षडयंत्र रचणाऱ्यांना सोडणार नाही!
दहशतवादी हल्ल्यांसाठी रायसिन विषाचा कसा होतो वापर?
जायफळाचा वापर दैनंदिन लहान-सहान त्रासांपासून मुक्त होण्यासाठी केला जाऊ शकतो. उदाहरणार्थ, जर झोप येण्यास त्रास होत असेल, तर रात्री झोपण्यापूर्वी जायफळाचे थोडे चूर्ण दुधात मिसळून घेतल्यास चांगली झोप येते. जायफळ मेंदूला शांत करते, ज्यामुळे मन प्रसन्न राहते आणि झोपेची गुणवत्ता वाढते. जायफळ त्वचेसंबंधी समस्यांवरही उपयुक्त आहे. चेहऱ्यावर पिंपल्स किंवा काळे डाग असतील, तर कच्च्या दुधात थोडे जायफळ किसून त्याचा लेप तयार करा. हा लेप फक्त प्रभावित भागावर लावा आणि दहा मिनिटांनंतर धुवा. नंतर चेहऱ्यावर अॅलोव्हेरा जेल लावल्यास जळजळ कमी होईल आणि त्वचा मऊ बनेल.
दातदुखी आणि हिरड्यांची सूज यावरही जायफळ आराम देते. अशा वेळी जायफळाच्या तेलात थोडी कापसाची बुडवलेली काडी घ्या आणि दुखत असलेल्या जागी लावा. जायफळात वेदना कमी करण्याची आणि सूज उतरवण्याची क्षमता असते. सर्दी, खोकला किंवा कफ झाल्यासही जायफळ उपयोगी पडते. अशा वेळी त्याचे चूर्ण मधासोबत किंवा दुधात मिसळून घ्यावे. हा उपाय लहान मुलांपासून मोठ्यांपर्यंत सर्वांसाठी प्रभावी आहे.
