मुंबईतील ऐतिहासिक स्वामी विवेकानंद तलाव अर्थात बांद्रा तलावाच्या पुनरुज्जीवनासाठी प्रथमच मोठ्या प्रमाणावर पाणी आणि गाळ काढण्याचे काम सुरू करण्यात आले आहे. जैवविविधता सर्वेक्षणात तलावाची पर्यावरणीय स्थिती गंभीररीत्या बिघडल्याचे समोर आल्यानंतर हा निर्णय घेण्यात आला. सर्वेक्षणानुसार तलावात कोणतीही जिवंत जलचर प्रजाती उरलेली नाही.
बांद्रा पश्चिम येथील सुमारे ७.५ एकर क्षेत्रात पसरलेला हा ग्रेड-२ वारसा दर्जाचा जलाशय मुंबईतील महत्त्वाच्या शहरी तलावांपैकी एक मानला जातो. मुंबई महानगरपालिकेच्या (बीएमसी) एच-वेस्ट विभागाने केलेल्या मूलभूत जैवविविधता सर्वेक्षणात तलावाची स्थिती अत्यंत प्रदूषित आणि गंभीररीत्या खराब झाल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. अहवालात खराब पाण्याची गुणवत्ता आणि परिसरातील दाट लोकवस्तीमुळे होत असलेल्या पर्यावरणीय हानीचा उल्लेख करण्यात आला आहे.
एच-वेस्ट विभागाचे सहाय्यक आयुक्त दिनेश पल्लेवाद यांनी सांगितले की, तलावातील संपूर्ण पाणी उपसण्यासाठी सुमारे १५ ते २० दिवस लागले. सध्या गाळ काढण्याचे काम सुरू असून ते पावसाळ्यापूर्वी पूर्ण करण्यात येणार आहे. त्यानंतर तलावातील नैसर्गिक झरे आणि पावसाच्या पाण्याच्या मदतीने परिसंस्थेची नव्याने उभारणी केली जाईल. अधिकाऱ्यांच्या माहितीनुसार, पाणी उपसण्याच्या प्रक्रियेदरम्यान तलावात एकही जिवंत जलचर आढळला नाही. तलावाच्या तळातून केवळ दोन मृत कासव सापडली.
महापालिका अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, अनेक वर्षांपासून वाढत असलेले प्रदूषण आणि पाण्याचा ठप्प प्रवाह ही तलावातील जलजीवन नष्ट होण्यामागील प्रमुख कारणे आहेत. अभ्यासात असे आढळून आले की तलावातील बायोकेमिकल ऑक्सिजन डिमांड (BOD) ची पातळी सुमारे १०० मिलीग्रॅम प्रति लिटरपर्यंत पोहोचली होती. तुलनेत, निरोगी जलाशयांमध्ये ही पातळी साधारणपणे ५ मिलीग्रॅम प्रति लिटरपेक्षा कमी असते.
परिस्थिती सुधारण्यासाठी बीएमसीने तलावाजवळ दररोज १० लाख लिटर क्षमतेचा सांडपाणी प्रक्रिया प्रकल्प (STP) उभारण्याची योजना आखली आहे. प्रक्रिया केलेले पाणी पुन्हा तलावात सोडण्यात येणार असून त्यामुळे पाण्याचा प्रवाह सुधारेल आणि ठप्प पाणी तसेच ऑक्सिजनच्या कमतरतेसारख्या समस्या दूर होण्यास मदत होईल, असे अधिकाऱ्यांनी सांगितले.
हे ही वाचा:
चीनमध्ये कोळसा खाणीत भीषण वायू स्फोट; ८२ कामगारांचा मृत्यू
…म्हणून अमेरिकेच्या गुप्तचर संचालक तुलसी गबार्डनी पद सोडले!
लेहमध्ये कोसळलेल्या ‘चीता’ हेलिकॉप्टरचे फोटो व्हायरल
मुंबई विमानतळावर सापडले ११.२५ कोटींचे कोकेन
दरम्यान, महाराष्ट्र सरकारमधील मंत्री आणि बांद्रा पश्चिमचे आमदार आशिष शेलार यांनी नुकतीच पुनरुज्जीवन कामांची पाहणी केली आणि अधिकाऱ्यांना प्रकल्प वेगाने पूर्ण करण्याच्या सूचना दिल्या. माजी नगरसेवक असिफ झकारिया यांनीही या प्रकल्पाला परिसरासाठी अत्यंत महत्त्वाचे असल्याचे म्हटले आहे. “बांद्रा तलाव हा या भागाच्या ओळखीचा अविभाज्य भाग आहे. अनेक वर्षे पाण्याचा ठप्प प्रवाह आणि पुरेशा ऑक्सिजन व्यवस्थेचा अभाव यामुळे त्याची अवस्था दिवसेंदिवस खालावत गेली. आता जुन्या चुका पुन्हा होणार नाहीत आणि नागरिकांना स्वच्छ व सजीव तलाव पाहायला मिळेल, अशी अपेक्षा आहे,” असे त्यांनी सांगितले.
