भारताच्या संरक्षण क्षेत्रासाठी अत्यंत महत्त्वाच्या मानल्या जाणाऱ्या ‘अॅडव्हान्स्ड मीडियम कॉम्बॅट एअरक्राफ्ट’ (एएमसीए) या स्वदेशी फिफ्थ जनरेशन स्टेल्थ फायटर जेट प्रकल्पाला मोठी गती मिळाली आहे. या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पासाठी टाटा अॅडव्हान्स्ड सिस्टिम्स, लार्सन अँड टुब्रो (एलअँडटी) आणि भारत फोर्ज या तीन मोठ्या भारतीय खासगी कंपन्यांची निवड करण्यात आली असून संरक्षण मंत्रालयाने त्यांना ‘रिक्वेस्ट फॉर प्रपोजल’ (RFP) जारी केले आहेत. त्यामुळे भारताच्या संरक्षण उत्पादन क्षेत्रात खासगी उद्योगांची भूमिका अधिक मजबूत होणार असल्याचे स्पष्ट संकेत मिळत आहेत.
एएमसीए हा भारताचा पहिला पूर्णपणे स्वदेशी पाचव्या जनरेशन स्टेल्थ फायटर जेट प्रकल्प मानला जातो. हे विमान अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाने सज्ज असणार असून त्यात कमी रडार सिग्नेचर, अंतर्गत शस्त्रसाठा, कृत्रिम बुद्धिमत्ता आधारित प्रणाली, आधुनिक सेन्सर फ्युजन, सुपरक्रूझ क्षमता आणि नेटवर्क-केंद्रित युद्ध तंत्रज्ञानाचा समावेश असेल. भारतीय हवाई दलाची भविष्यातील युद्धक्षमता अधिक भक्कम करण्यासाठी हा प्रकल्प निर्णायक ठरणार असल्याचे संरक्षण तज्ज्ञांचे मत आहे.
हे ही वाचा:
पोर्शे अपघातातील आरोपी मुलाचे आईवडील नृत्य, हास्यविनोदात दंग, लोकांचा संताप
भारताची हवाई सुरक्षा आणखी मजबूत!
केरळमध्ये ईडीच्या छाप्यानंतर मोठा तणाव
सोन्या-चांदीच्या दरात मोठी उसळी
सूत्रांच्या माहितीनुसार, या प्रकल्पासाठी आलेल्या विविध कंपन्यांच्या तांत्रिक प्रस्तावांचे मूल्यमापन केल्यानंतर टाटा, एलअँडटी आणि भारत फोर्ज या कंपन्या अंतिम शर्यतीत आघाडीवर राहिल्या आहेत. विशेष म्हणजे, सार्वजनिक क्षेत्रातील हिंदुस्तान एरोनॉटिक्स लिमिटेड (एचएएल) या प्रकल्पाच्या स्पर्धेतून बाहेर पडल्याची चर्चा सुरू आहे. जर अंतिम करार खासगी कंपन्यांपैकी एखाद्या कंपनीला मिळाला, तर भारताच्या संरक्षण इतिहासात प्रथमच इतक्या मोठ्या फिफ्थ जनरेशन स्टेल्थ फायटर जेट प्रकल्पाचे नेतृत्व खासगी उद्योगांकडे जाणार आहे.
या प्रकल्पाची अंदाजित किंमत सुमारे १५ हजार कोटी रुपयांपेक्षा अधिक असल्याचे सांगितले जात आहे. सुरुवातीच्या टप्प्यात पाच प्रोटोटाइप तयार करण्यात येणार असून त्यानंतर विस्तृत चाचण्या घेतल्या जातील. चाचण्या यशस्वी झाल्यानंतर भारतीय हवाई दलासाठी मोठ्या प्रमाणावर या विमानांचे उत्पादन सुरू होईल. सरकारचे उद्दिष्ट २०३० च्या दशकाच्या सुरुवातीपर्यंत एएमसीए भारतीय हवाई दलात दाखल करण्याचे आहे.
भारत सरकारच्या ‘आत्मनिर्भर भारत’ मोहिमेला या प्रकल्पामुळे मोठी चालना मिळणार आहे. संरक्षण उत्पादन क्षेत्रात स्वदेशी तंत्रज्ञान विकसित करण्यावर केंद्र सरकारचा भर असून एएमसीए प्रकल्प त्याच धोरणाचा केंद्रबिंदू मानला जात आहे. या प्रकल्पामुळे देशातील एरोस्पेस, अभियांत्रिकी, इलेक्ट्रॉनिक्स आणि संरक्षण उत्पादन क्षेत्रातील हजारो लघु आणि मध्यम उद्योगांनाही मोठ्या प्रमाणावर कामाच्या संधी उपलब्ध होण्याची शक्यता आहे.
एएमसीएच्या पहिल्या टप्प्यात अमेरिकन जीई एफ-४१४ इंजिन वापरण्याची योजना आहे. मात्र पुढील आवृत्त्यांसाठी अधिक शक्तिशाली स्वदेशी इंजिन विकसित करण्यासाठी फ्रान्सच्या सफ्रान कंपनीसोबत तांत्रिक सहकार्याची तयारी सुरू आहे. यामुळे भारताला भविष्यात लढाऊ विमान इंजिन तंत्रज्ञानातही स्वावलंबन मिळवण्याचा मार्ग खुला होणार आहे.
चीनकडून वाढणारी लष्करी ताकद आणि पाकिस्तानसोबतचे सततचे सुरक्षा आव्हान लक्षात घेता भारतासाठी अत्याधुनिक फिफ्थ जनरेशन स्टेल्थ फायटर विमानांची आवश्यकता वाढत आहे. अशा परिस्थितीत एएमसीए प्रकल्प यशस्वी झाल्यास भारत अमेरिका, रशिया आणि चीनसारख्या फिफ्थ जनरेशन फायटर जेट विकसित करणाऱ्या देशांच्या यादीत ठळक स्थान मिळवू शकतो. हा प्रकल्प केवळ संरक्षण क्षेत्रापुरता मर्यादित नसून भारताच्या तांत्रिक, औद्योगिक आणि सामरिक सामर्थ्याचेही प्रतीक मानला जात आहे.