पाकिस्तानने इराणसाठी सहा व्यापारी मार्ग खुले केले आहेत. डोनाल्ड ट्रम्प यांनी केलेल्या होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील नौदल नाकेबंदीवर हा एक मोठा तोडगा असल्याचे बोलले जात आहे. इराणसाठी असलेले हजारो कंटेनर पाकिस्तानी बंदरांवर अडकून पडल्याने पर्यायी मार्ग शोधण्याचा दबाव वाढला आहे, अशा वेळी हे पाऊल उचलण्यात आले आहे.
युद्धग्रस्त अमेरिका आणि इराण यांच्यातील प्रमुख मध्यस्थ असलेल्या पाकिस्तानवर, इराणला रशिया, चीन आणि इतर देशांशी व्यापार करण्यासाठी सहा भूमार्ग मंजूर करून वॉशिंग्टनसोबत ‘दुटप्पीपणा’ केल्याचा आरोप होत आहे. अरबी समुद्रातील होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या ठप्प सागरी व्यापारी मार्गांना टाळण्याच्या प्रयत्नात, इस्लामाबादने या आठवड्याच्या सुरुवातीला इराणला जाणाऱ्या मालासाठी सहा भूमार्गांना अधिकृतपणे अधिसूचित केल्यानंतर हे आरोप समोर आले आहेत.
अमेरिकेचे राष्ट्रीय सुरक्षा तज्ज्ञ डेरेक जे ग्रॉसमॅन यांनी असा इशारा दिला आहे की, इराणला हे भूमार्ग देऊन पाकिस्तान ट्रम्प यांच्या ‘कमाल आर्थिक दबाव’ या धोरणाला सुरुंग लावत आहे, कारण यामुळे तेहरानला आपल्या बंदरावरील अमेरिकन नाकेबंदी टाळून आपला तेल व्यापार अखंडपणे सुरू ठेवण्यास मदत होईल. “ट्रम्प प्रशासन, तुमच्यासमोर एक समस्या आहे. तुमचा चांगला मित्र असलेल्या पाकिस्तानने नुकतेच इराणसोबत सहा भूमार्गी रस्ते उघडले आहेत, ज्यामुळे होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील तुमची प्रति-नाकेबंदी भेदण्यास त्या राजवटीला मदत होत आहे. यामुळे इराणला अमेरिकेच्या दबावाला प्रतिकार करणे सुरू ठेवण्यास मदत होईल. इस्लामाबाद पुन्हा एकदा अमेरिकेशी दुटप्पीपणा करत आहे!” असे त्यांनी एक्सवरील एका पोस्टमध्ये लिहिले.
मध्यस्थ म्हणून पाकिस्तानच्या भूमिकेवर होणाऱ्या टीकेत या निर्णयामुळे भर पडली आहे. मध्यस्थीमध्ये इस्लामाबाद एक अविश्वसनीय घटक असल्याचा आरोप इस्रायलने केला आहे. या महिन्याच्या सुरुवातीला, भारतातील इस्रायलचे राजदूत, रुवेन अझर यांनी पाकिस्तानच्या विश्वासार्ह मध्यस्थ म्हणून काम करण्याच्या क्षमतेबद्दल शंका व्यक्त केली होती आणि हा दक्षिण आशियाई देश विश्वासार्ह नाही असे म्हटले होते. इराणी खासदारानेही यापूर्वी पाकिस्तानचा कल अधिक अमेरिकेकडे झुकलेला असल्याचे म्हणत शंका उपस्थित केली होती.
हे ही वाचा:
बच्चू कडू यांचा शिवसेनेत प्रवेश; विधान परिषद उमेदवारीचीही घोषणा
प. बंगालमधून ईव्हीएममध्ये फेरफार केल्याच्या ७७ तक्रारी दाखल
अमेरिका इराण युद्धामुळे पाकिस्तानला आले तेलाचे मोठे बिल
विधान परिषदेसाठी राष्ट्रवादीकडून झिशान सिद्दीकी यांना उमेदवारी
अमेरिकेच्या नौदलाने इराणच्या बंदरांना नाकेबंदी केल्यामुळे, ट्रम्प तेहरानला अमेरिकेच्या मागण्या स्वीकारण्यास आणि त्यांच्या अटींवर युद्ध संपवण्यास भाग पाडण्यासाठी पुरेसा आर्थिक त्रास देण्याचा प्रयत्न करत आहेत. या आठवड्याच्या सुरुवातीला अमेरिकेच्या नेत्याने आपल्या प्रशासनाला दीर्घकाळ चालणाऱ्या नाकेबंदीसाठी तयार राहण्यास सांगितले आहे, कारण शांततेच्या अटींवरील कोंडीमुळे हे युद्ध इच्छाशक्तीची परीक्षा बनले आहे. परंतु तेहरानला सहा भूमार्ग मंजूर करून, इस्लामाबादने ट्रम्प यांच्या रणनीतीत एक मोठी पोकळी निर्माण केल्याचे दिसते.
पाकिस्तानने आता आपल्या बंदरांना इराणच्या सीमेशी जोडणारे सहा कॉरिडॉर अधिकृतपणे कार्यान्वित केले आहेत:
- ग्वादर – गब्द
- कराची/पोर्ट कासिम – लियारी – ओरमारा – पासनी – गबद
- कराची/पोर्ट कासिम-खुजदार-दलबंदिन-तफ्तान
- ग्वादर-तुर्बत-होशब-पंजगूर-नाग-बेसिमा-क्वेटा/लकपास-तफ्तान
- ग्वादर – लियारी – खुजदार – क्वेटा / लकपास – तफ्तान
- कराची/पोर्ट कासिम – ग्वादर – गब्द
हे मार्ग ग्वादर आणि पोर्ट कासिम सारख्या प्रमुख बंदरांना ताफ्तान आणि गब्द सारख्या सीमा चौक्यांशी जोडतात, ज्यामुळे इराणला पाकिस्तानच्या ९०० किमी लांबीच्या सामायिक सीमेवरून थेट भूमार्ग मिळतो. विशेषतः ग्वादर-गब्द मार्गामुळे प्रवासाचा वेळ १८ तासांवरून केवळ ३ तासांपर्यंत कमी होण्याची अपेक्षा आहे.
